Dianne Sie - 5 december 2018

De status van een ongewild coulance cadeau

Regelmatig treffen partijen een schikking om een onderling conflict te beëindigen. Doorgaans houdt dit in dat één van de partijen een bedrag aan de andere partij vergoedt. Dit gaat vaak gepaard, na wat onderhandelingen over de voorwaarden, met het ondertekenen van een vaststellingsovereenkomst door beide partijen.

Onlangs deed de Geschillencommissie van het Kifid uitspraak in een zaak tussen een consument en een financiële dienstverlener. De consument gaf bij de financiële dienstverlener aan dat hij geen toestemming had gegeven voor afschrijvingen van zijn creditcard. De consument wilde bewijs zien van de financiële dienstverlener dat het wel een gerechtvaardigde betaling was. Hier ging de financiële dienstverlener echter niet op in. In plaats daarvan betaalde de financiële dienstverlener een coulancebedrag aan de consument en beschouwde het conflict als ‘opgelost’. Maar de consument ging hiermee niet akkoord en stortte het bedrag terug.¹

Deze zaak zette mij aan het denken. Wat is de (juridische) betekenis van een coulancebedrag? En wat is dan de status van een coulancebetaling als de ontvanger hier niet om gevraagd heeft? Een aantal aspecten gaven me stof tot nadenken.

Geen recht, maar een gunst

Meestal is het doel van een betaling om een uitstaande schuld te vereffenen. Een betaling wordt niet aangeduid als een tweezijdige rechtshandeling, omdat hiervoor geen wilsovereenstemming nodig is. Een betaling kan immers plaatsvinden zonder toestemming of zelfs buiten het weten om van de schuldeiser.²

In de Van Dale wordt “coulance” omschreven als “het coulant zijn”. De omschrijving die bij “coulant” staat is 1. “Vloeiend van stijl of schrift”, 2. “Toegevend, gedienstig” of 3. “Gemakkelijk, tegemoetkomend, niet krenterig (in zaken doen)”.³

De Procureur-Generaal van de Hoge Raad heeft zich ook wel eens uitgelaten over de term coulance in een conclusie. Die omschreef het als “geen recht, maar een gunst”. ⁴

Kortom, als de betekenissen van de woorden 'betaling' en 'coulance' samen genomen worden, dan volgt daaruit dat een coulancebetaling een eenzijdige rechtshandeling is met als doel toegevend of niet krenterig te zijn.

Wat zegt de wet?

De wet kent geen definitie van een coulancebetaling. Het kan in bepaalde gevallen wel relevant zijn om een coulancebetaling juridisch te omschrijven, bijvoorbeeld wanneer deze niet wordt geaccepteerd door de ontvangende partij. In artikel 7:175 van het Burgerlijk Wetboek wordt “schenking” omschreven als “De overeenkomst om niet, die ertoe strekt dat de ene partij, de schenker, ten koste van eigen vermogen de andere partij, de begiftigde, verrijkt. Het tot een bepaalde persoon gerichte schenkingsaanbod geldt als aangenomen, wanneer deze na er van kennis te hebben genomen het niet onverwijld heeft afgewezen.

Zolang de schenker een zogeheten ‘bevoordelingsbedoeling’ heeft, het doel heeft voordeel te geven (tot nadeel van een ander), zijn de motieven die tot de bevoordelingsbedoeling hebben geleid, juridisch irrelevant.⁵ Bij het betalen van een coulancevergoeding wordt de andere partij in feite bevoordeeld. Daarbij is echter, op grond van de vorige zin, niet relevant dat de bevoordeling als doel had om een conflict te beëindigen. Als er daadwerkelijk sprake is van schenking, dan is het van belang dat de ontvanger de schenking daadwerkelijk aanvaart en deze niet onverwijld afwijst. Enkel bij acceptatie komt een overeenkomst tot stand. Er valt wat voor te zeggen om een afgewezen schenking te zien als een onverschuldigde betaling.

Onverschuldigde betaling?

In lid 1 en 2 van artikel 6:203 van het Burgerlijk Wetboek staat: “Degene die een ander zonder rechtsgrond een goed heeft gegeven, is gerechtigd dit van de ontvanger als onverschuldigd betaald terug te vorderen. Betreft de onverschuldigde betaling een geldsom, dan strekt de vordering tot teruggave van een gelijk bedrag.”

Onverschuldigde betaling is omschreven als een betaling waaraan geen verbintenis ten grondslag ligt. Het is een betaling, dus het kan ook worden teruggevorderd. Maar let op: vindt er een coulancebetaling plaats om een conflict te beëindigen en wordt deze betaling geaccepteerd door de vermeende schuldeiser, dan kan de schuldeiser niet alsnog gerechtvaardigd zijn oorspronkelijke eis in stand houden. Het conflict is dan opgelost!

Accepteer alleen een coulancebetaling om een conflict op te lossen

Over het algemeen vinden schikkingen en bemiddelingen succesvol plaats, doordat partijen coulant zijn naar elkaar. Wanneer eenzijdig een coulancebedrag wordt overgemaakt naar de andere partij om daarmee de beëindiging van het conflict te bevorderen, dan kan de andere partij natuurlijk kiezen voor acceptatie van dit bedrag. Echter, wanneer deze partij niet voor acceptatie kiest, dan is niet zonder meer het conflict beëindigd. Een omschrijving van een coulancebetaling kent onze wet niet, maar de termen ‘schenking’ en ‘onverschuldigde betaling’ komen dichtbij. Naar mijn idee kan een schenking altijd eenzijdig worden gedaan om daarmee een conflict te beëindigen. Is het conflict daar niet mee beëindigd, dan verandert de schenking in een onverschuldigde betaling.  

Teruggaande naar het voorbeeld dat ik in de inleiding noemde, is het doel van een coulancebetaling om een conflict te beëindigen. Een conflict kan alleen worden beëindigd met een coulancebetaling als beide partijen daarmee instemmen. Dat gebeurt lang niet altijd. Soms is er meer nodig dan een enkel ‘cadeau’ om een conflict op te lossen.

Geschreven door: Dianne Sie

Bronvermelding

  1. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2018-659
  2. Asser/Sieburgh 6-I 2012/194.
  3. Gelet op de context van dit artikel overigens niet te verwarren met de andere beschrijving van het woord in de Van Dale, namelijk “verschuifbare ring aan een paraplu” of “verschuifbaar, beweeglijk sieraad aan een halssnoer”.
  4. Parket bij de Hoge Raad 5 september 2014 (Conclusie), ECLI:NL:PHR:2014:1745 (r.o. 2.9)
  5. Asser/Perrick 4 2013/259

 

 

 

 

"Oplossingen vereisen bestudering van het gehele verhaal en de hantering van een open geest."

Dianne Sie

Professional Legal

Hoe kijk jij ertegenaan? Reageer hier.