Functionele cookies

Wij plaatsen functionele cookies om deze website naar behoren te laten functioneren en analytische cookies waarmee wij het gebruik van de website kunnen meten. Deze cookies gebruiken geen persoonsgegevens.

Gepersonaliseerde informatie

Hiermee ontvangt u gepersonaliseerde informatie op onze website die wordt afgestemd op uw internetgedrag.

Jaarlijks verschijnen er meer dan 800 rapporten van lokale rekenkamers. Deze rapporten staan vol met aanbevelingen die de gemeente moet implementeren. Managementleden van onderzochte gemeenten schatten in dat 73% van de aanbevelingen ook daadwerkelijk wordt doorgevoerd. Het college komt op 66%, de rekenkamer zelf op 55%. Is dit realistisch? Of is het toch te rooskleurig ingevuld? Rick Anderson zocht het voor je uit.

Wat onderzoeken rekenkamers van gemeenten?

De rekenkamers van gemeenten hebben als taak om de rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid van het gevoerde of te voeren beleid van de gemeente inzichtelijk te maken. Dit doen ze vaak met onderzoeken waarin ze de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het (nog te voeren) beleid binnen hun eigen gemeente toetsen. Kort gezegd toetsen ze dus:

  • Doelmatigheid
    De gerealiseerde verhouding tussen output en input afgezet tegen een norm.
  • Doeltreffendheid
    De gerealiseerde verhouding tussen effect en output afgezet tegen een norm.
  • Rechtmatigheid
    De mate waarin baten en lasten juist worden verantwoord en waarin mogelijke overschrijdingen plaatsvinden.

De ene keer gaat het onderzoek over de vraag waarom een bepaalde gemeente de hoogste lokale belastingen van Nederland heeft, de andere keer waarom de verkeerde huizen altijd op de verkeerde plek worden gebouwd. Lokale rekenkamers leveren jaarlijks meer dan 800 rapporten op met nog veel meer aanbevelingen.

De werkelijke effectiviteit

Rick Anderson, onderzoeker bij EIFFEL, vroeg bij 21 gemeenten in totaal 63 onderzoeken op, waarin 380 aanbevelingen werden geformuleerd. In tegenstelling tot andere onderzoeken, interviewde Rick niet alleen de rekenkamers, het college en het management, maar met name de ambtenaren die belast waren met het doorvoeren van de aanbevelingen van de rekenkamers. En wat bleek? Slechts 28% van alle aanbevelingen waren (gedeeltelijk) doorgevoerd.

De top 4 redenen om niet tot implementatie over te gaan waren:

  1. Ambtelijke weerstand (32%)
    De ambtelijke weerstand is groter dan de toegevoegde waarde van de aanbeveling.
  2. Geen capaciteit en/of budget (31%)
    Aanbevelingen kunnen door gebrek aan capaciteit of budget niet worden opgevolgd.
  3. Inhoudelijk niet realistisch (21%)
    Aanbevelingen zijn achterhaald, in de praktijk zijn er al andere afspraken gemaakt.
  4. Te abstract geformuleerd (8%)
    Het is niet duidelijk wie de aanbevelingen moet oppakken en binnen welk termijn.

De daadwerkelijke 28% scheelt nogal met de inschatting van het management van gemeenten dat 73% van de aanbevelingen van de lokale rekenkameronderzoeken wordt doorgevoerd. Waar komt dit grote verschil vandaan? Vooral door de communicatie. Wat ambtenaren aangeven als ze niet tot implementatie overgaan bij de raad en het college:

  1. Wordt aan gewerkt (59%)
  2. Doorgevoerd (38%)
  3. Niet doorgevoerd (21%)
  4. Het is achterhaald (6%)

Het blijkt dus, dat bij de aanbevelingen die niet worden opgevolgd, de werkelijke reden daarvan meestal niet wordt gecommuniceerd richting de gemeenteraad.

Doordat men niet altijd eerlijk over de aanbevelingen rapporteert en er vaak niet gecontroleerd wordt of de aanbevelingen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd, krijgen het management, het college en de raad geen duidelijk inzicht in de daadwerkelijke effectiviteit van rekenkamers.

Hoe kun je de effectiviteit verhogen?

Het goede nieuws: rekenkamers kunnen de effectiviteit van hun onderzoeken wel makkelijk verhogen.

  • Stem het onderwerp goed af met de stakeholders
    En onder de stakeholders vallen niet alleen de gemeenteraad, maar ook het college en de ambtelijke organisatie. Ook moet je je goed bedenken dat de aanbevelingen van een onderzoek ook iets vraagt van de capaciteit van het college en de ambtelijke organisatie
  • Doe systematisch evaluatieonderzoek
    Als je als rekenkamer periodiek en systematisch evaluatieonderzoek uitvoert, kun je goed nagaan in hoeverre je aanbevelingen zijn doorgevoerd. En zo niet, wat daarvoor dan de reden is.

Houd hierbij in je achterhoofd dat redenen om aanbevelingen niet door te voeren zeer legitiem kunnen zijn. Door open te communiceren met alle betrokkenen, kunnen rekenkamers deze redenen ook traceren en hun effectiviteit verbeteren.

Over de auteur

"In 1992 rondde ik mijn masteropleiding Bestuurskunde af aan de Erasmus Universiteit en in 2000 mijn masteropleiding Bedrijfseconomie aan de Vrije Universiteit. In 2006 promoveerde ik op de functie van controllers en doelmatigheidsonderzoek binnen gemeenten en provincies. Ik ben nog steeds verbonden aan de Erasmus Universiteit, als docent en onderzoeker. Sinds 2001 voer ik actief gemeentelijk rekenkameronderzoek uit, onder andere voor de gemeenten Leerdam, Zuid-West Friesland, Zoetermeer en Rotterdam. Daarnaast was ik de afgelopen 25 jaar in de praktijk van het openbaar bestuur werkzaam, onder andere als concerncontroller van de provincie Overijssel, hoofd Financieel Toezicht bij het ministerie van BZK, concerncontroller van diverse gemeenten en als full time senior rekenkameronderzoeker bij Jacques Necker."

Neem contact op Rick Anderson Legal Consultant
06 5399 91 68
Gerelateerde artikelen
Alle artikelen