Functionele cookies

Wij plaatsen functionele cookies om deze website naar behoren te laten functioneren en analytische cookies waarmee wij het gebruik van de website kunnen meten. Deze cookies gebruiken geen persoonsgegevens.

Gepersonaliseerde informatie

Hiermee ontvangt u gepersonaliseerde informatie op onze website die wordt afgestemd op uw internetgedrag.

Bij veel gemeenten speelt het probleem van oneigenlijk grondgebruik. Inwoners gebruiken kleine stukjes gemeentegrond alsof die grond van hen is. Dit veroorzaakt rechtsongelijkheid en onduidelijkheid. Bovendien loop je als gemeente het risico om het eigendom kwijt te raken door verjaring.

Door middel van projecten oneigenlijk grondgebruik kun je dit probleem aanpakken. In overleg met de betrokken personen zoek je als gemeente naar een passende oplossing om het oneigenlijk grondgebruik te legaliseren. In veel gevallen kom je er met de betrokkenen uit, zonder dat er een rechter aan te pas hoeft te komen. Maar soms kom je er samen niet uit. In deze gevallen kun je als gemeente verschillende handhavingsinstrumenten inzetten. Zowel privaatrechtelijk als bestuursrechtelijk. Maar welke van de twee is nu het beste instrument?

Privaatrechtelijke handhaving

Een privaatrechtelijk handhavingsinstrument is de revindicatie, een rechtsvordering waarbij men zijn onvrijwillig verloren eigendom van een derde terugvordert. De gemeente is als eigenaar bevoegd de grond van eenieder die het zonder recht gebruikt, op te eisen. Door revindicatie wordt het bezit teruggevorderd. De gemeente is immers nog altijd eigenaar van de grond.

Ook kan de gemeente een rechtsvordering uit onrechtmatige daad instellen. Dit is het geval als de grondgebruiker te kwader trouw heeft gehandeld. Het in bezit nemen van grond van een ander wordt gezien als onrechtmatig handelen. In het arrest van 24 februari 2017 van de Hoge Raad is bepaald dat de mogelijkheid bestaat om een schadevergoeding te vorderen tegen deze bezitter die te kwader trouw heeft gehandeld ten opzichte van de eigenaar. De rechtbank verkoos in dit arrest een schadevergoeding in de vorm van geld boven een schadevergoeding in natura (het terugleveren van de strook grond). Volgens de rechtbank had de gemeente onvoldoende gemotiveerd dat het belang van de gemeente (het creëren van een groenvoorziening) zwaarder moest wegen dan de belangen van de grondgebruiker. De onrechtvaardige situatie doordat sommige mensen wel betalen voor gemeentegrond en andere niet, was volgens de rechtbank te kwalificeren als een onrechtmatige daad en voldoende voor een schadevergoeding in de vorm van de grondprijs.

Bestuursrechtelijke handhaving

Binnen het bestuursrecht worden vooral de last onder bestuursdwang en de last onder dwangsom toegepast. Bestuursdwang heeft een direct karakter: de overheid legt de overtreder een last op, die ziet op (gedeeltelijk) herstel van de overtreding. Als de overtreder de last niet tijdig of helemaal niet wordt uitgevoerd, heeft het bestuursorgaan de bevoegdheid om de last zelf ten uitvoer te leggen. 

De last onder dwangsom kent een indirect karakter en ziet ook op het geheel of gedeeltelijk herstellen van de overtreding. Daarbij heeft de overtreder ook een verplichting om een geldsom te betalen, als de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd. De dwangsom is meer geschikt als instrument om herhaling te voorkomen en het voortduren van een overtreding te beëindigen. 

Welk handhavingsinstrument moet je inzetten?

Een bestuursorgaan moet de publiekrechtelijke weg bewandelen als er een keuze is tussen bestuursrechtelijk en privaatrechtelijk handhaven. In het publiekrecht is echter niets geregeld over het eigendomsrecht, waardoor de bescherming van dit recht binnen het publiekrecht nihil is. Bovendien mag je als ook niet publiekrechtelijk handhaven als er concreet zicht op legalisatie bestaat. Door deze wettelijke bescherming krijgt de privaatrechtelijke handhaving de voorkeur.

Als je als gemeente kiest om bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten te gebruiken, kunnen inwoners bezwaar en beroep aantekenen. De bezwaar- en beroepsfase uit het bestuursrecht brengt proceskosten met zich mee voor (soms kleine) stukken grond. Daarnaast moet je als gemeente na de uitvoering van een herstelsanctie wederom de snippergroenstrook beheren en onderhouden. Legalisatie is, met een afwikkeling zonder tussenkomst van een rechter, conflictvermijdend. Hierdoor zijn de kosten beduidend lager en neemt de procedure minder tijd in beslag. Gemeenten zijn dus eerder gebaat bij verkoop van dergelijke stukken grond. 

Het beoogde resultaat is middels het privaatrecht makkelijker te bewerkstelligen. De bestuursrechter stelt vast dat sprake is van oneigenlijk gebruik van gemeentegrond en oordeelt alleen over de rechtmatigheid van een last onder bestuursdwang of dwangsom. Na de uitspraak kan het oneigenlijk grondgebruik voortduren. Het privaatrecht gaat wel over tot actie, doordat er een civiele machtiging tot ontruiming wordt verleend aan de gemeente. Kortom: het privaatrecht biedt een juridische oplossing voor het daadwerkelijke probleem.

Het beoogde resultaat is middels het privaatrecht makkelijker te bewerkstelligen. De bestuursrechter stelt vast dat sprake is van oneigenlijk gebruik van gemeentegrond en oordeelt alleen over de rechtmatigheid van een last onder bestuursdwang of dwangsom. Na de uitspraak kan het oneigenlijk grondgebruik voortduren. Het privaatrecht gaat wel over tot actie, doordat er een civiele machtiging tot ontruiming wordt verleend aan de gemeente. Kortom: het privaatrecht biedt een juridische oplossing voor het daadwerkelijke probleem. 

De handhavingsinstrumenten uit het privaatrecht zorgen voor een efficiëntere en definitieve oplossing tussen twee gelijkwaardige (private) partijen. De procedure duurt korter in vergelijking met de bestuursrechtelijke weg en is dus meestal goedkoper. De privaatrechtelijke weg geniet meestal de voorkeur boven de publiekrechtelijke weg. 

Gerelateerde artikelen
Alle artikelen