Functionele cookies

Wij plaatsen functionele cookies om deze website naar behoren te laten functioneren en analytische cookies waarmee wij het gebruik van de website kunnen meten. Deze cookies gebruiken geen persoonsgegevens.

Gepersonaliseerde informatie

Hiermee ontvangt u gepersonaliseerde informatie op onze website die wordt afgestemd op uw internetgedrag.

Steeds vaker lees ik over overbelaste zorgverleners, hoge werkdruk in de zorg en zorgmedewerkers die niet meer met plezier naar hun werk gaan. Over oorzaken wordt veel geschreven en gesproken. Ik maak mij meer zorgen over de effecten. Mijn punt: hoe kunnen die zorgmedewerkers (nog) kwalitatief goede zorg verlenen. Mijn vraag: kunnen we altijd tot herstel komen?

Maakbaarheid in zorg?

Het woord ‘herstel’ suggereert dat alles maakbaar is. Dat ligt sinds de Verlichting opgesloten in de cultuur van onze samenleving. Zelfs de definitie van gezondheid van de WHO uit 1948 suggereert deze maakbaarheid: “toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet louter het ontbreken van ziekte of gebrek”. Inmiddels zijn nieuwe definities ontwikkeld, onder andere door de Nederlandse arts-onderzoeker Machteld Huber. Zij heeft de volgende definitie: “Gezondheid als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.”

Deze definitie is opvallend. Deze definitie gaat uit van de eigen kracht van de betrokken persoon. Centraal staat het vermogen tot aanpassing en tot eigen regie. En bovendien refereert deze definitie aan de omgeving in termen van uitdagingen. Deze definitie bevat geen enkele toestand, zoals het welbevinden in de definitie van de WHO. De definitie van Huber maakt mij duidelijk dat op het terrein van gezondheid niet alles maakbaar is.

“Blijkbaar groeit steeds meer het besef dat de maakbaarheid van organisaties grenzen heeft.” Leo Euser

Maakbaarheid van organisaties?

Lenette Schuijt wijdde in haar Wat bezielt ons?* behartenswaardige woorden aan het maakbaarheidsidee in relatie tot organisaties. Dat idee heeft zijn grenzen, zoals in veel instellingen zichtbaar is (geworden). Zij geeft aan dat maakbaarheid kenmerken heeft als:

  • Permanente verandering is de norm;
  • Het formuleren van ambitieuze plannen en doelen doet iets veranderen
  • Staat los van de werkelijkheid van elke dag;
  • Mislukking = falen.

Ik zie op sociale media statements langskomen als ‘onherstelbaar verbeterde organisaties’ en ‘zeg eens nee tegen organisatieverandering’. Blijkbaar groeit steeds meer het besef dat de maakbaarheid van organisaties grenzen heeft.

Onherstelbaar?

Die grenzen impliceren dat er organisaties zijn die niet of te weinig het vermogen hebben om zich aan te passen en eigen regie te voeren in het licht van de uitdagingen in de omgeving. Zij zijn per definitie ziek. Joost Kampen signaleert organisaties waar de verwaarlozing een zo grote omvang heeft gekregen, dat herstel van normale verhoudingen bijna onmogelijk is. Hij wijst onder andere op het fenomeen van gehospitaliseerde teams.**

Wat mij betreft zijn kenmerken van zieke zorgorganisaties:

  • Leidinggevenden die zich in hun functie beperken tot het stellen van regels.
  • Leidinggevenden die fysiek en mentaal afstand houden tot hun medewerkers.
  • Veel wisselingen in het management en een groot aantal managers op interim-basis.
  • Medewerkers die niet aanspreekbaar zijn op de eigen professionaliteit.
  • Medewerkers die alles externaliseren.
  • Zorginstellingen zonder oog voor de omgeving en keten waarin zij (moeten) werken.

Zieke organisaties kunnen beter worden. Maar ik geloof dat er ook zieke organisaties zijn, waarvoor dit niet (meer) geldt, die onvoldoende eigen kracht en regie hebben voor de uitdagingen in de omgeving.

* Lees ook het boek Wat bezielt ons van Lenette Schuijt
** Lees ook het boek Verwaarloosde organisaties van Joost Kampen

Gerelateerde artikelen
Alle artikelen