Wie leidt de AWBZ terug naar de kern?

De headlines liegen er niet om. 'Het AWBZ-systeem is failliet' oordeelt het college voor Zorgverzekeringen, Elsevier noemt de AWBZ een spilzieke zorgvoorziening. Deze volksverzekering, waarin jaarlijks 22 miljard euro in omgaat , lijkt in zijn huidige vorm niet te handhaven. Een fraudegevoelige uitvoering, gebrek aan afbakening en daardoor oncontroleerbare kosten worden als oorzaak aangewezen.

In 1968 begon de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten als noodzakelijke voorziening om bejaarden en verstandelijk gehandicapten in Nederland langdurig zorg te kunnen bieden. Maar door de jaren heen zijn de aanspraken zodanig verruimd dat de AWBZ lijkt uitgegroeid tot een vergaarbak aan ondersteunende diensten. Van verpleging tot huiswerkbegeleiding, van persoonlijk verzorging tot vakantiebegeleiding.

Ook het aantal Nederlanders dat aanspraak maakt op de AWBZ is de afgelopen jaren explosief gestegen. Elsevier meldt een totaal van 1 op 227 Nederlanders in 1968 versus een totaal van 1 op 27 Nederlanders in 2010. Daarmee zijn we ver van de oorspronkelijke doelgroep afgeweken.

De komst van het PGB en de ZZP’s waren bedoeld om cliënten meer zeggenschap te geven over de invulling van hun eigen zorgtraject. Een kritische klant zou zorginstellingen moeten prikkelen met elkaar te concurreren op zorgaanbod en kwaliteit. Maar in de praktijk zijn deze manieren van verzilvering erg fraudegevoelig. Maar al te vaak wordt het PGB beschouwd als een extra vorm van inkomen. De ZZP’s zouden de zorgbehoefte van cliënten moeten weerspiegelen. Maar zorginstellingen zullen eerder geneigd zijn cliënten zo hoog mogelijk in te schalen om hun financiering veilig te stellen.

Op de één of andere manier zijn we hierover massaal gechoqueerd. Terwijl ik in alle eerlijkheid moet toegeven dat ik mijn studiefinanciering ook voor alles heb gebruikt behalve mijn studie. Ook op latere leeftijd (en wijzer!) spekt de hypotheekrente iedere maand mijn inkomsten zonder dat ik risico loop mijn huis niet meer te kunnen betalen. We hoeven dus zeker niet te verwachten dat de aanspraak op de AWBZ uit zichzelf (oftewel vanuit de gebruikers) zal dalen. Geef je de mogelijkheid dan zullen mensen hier zowel gebruik als misbruik van maken.

Het lijkt dus onontkomelijk dat de aanspraken binnen de AWBZ worden teruggebracht. Daarnaast adviseert de SER; minder regels, minder misbruik en minder uitvoerders. Het aantal betrokken partijen en instanties is veel te groot. Binnen deze groep heerst grote ontevredenheid over de rolverdeling, verantwoordelijkheden en bevoegdheden.

Iedereen is het er dus over eens dat drastisch ingrijpen noodzakelijk is. Maar de vraag is: “Wie durft zich hieraan te branden?”. Want deze discussie concentreert zich rond onze meest kwetsbare bevolkingsgroepen en politici wekken liever niet de indruk juist deze groep te willen benadelen. Zeker niet wanneer er zo’n verdeeldheid bestaat over mogelijke oplossingen. Het kabinet staat dus voor de lastige opgave een alternatief te bedenken voor de volksverzekering voor langdurige zorg en tegelijkertijd 20% te bezuinigen.

En welk kabinet zal dit op zich nemen. De AWBZ schreeuwt om maatregelen terwijl de uitvoering van de AWBZ door zorgverzekeraars (toekomst AWBZ 2012) en de toekomst van de indicatiestelling controversieel zijn verklaard. Uitstel van besluiten die kwalijke gevolgen kunnen hebben. Wijzigingen binnen de indicatiestelling kunnen immers nu al leiden tot vermindering van administratieve lasten. En de overgang van Zorgkantoor naar Zorgverzekeraar zou juist een prima startpunt zijn voor herzieningen.

Ach, het wordt weer doorgeschoven naar een nieuw kabinet. Nieuwe ronde nieuwe kansen? Of nieuwe ronde, geen kansen meer voor de AWBZ?