Beleid op het gebied van maatschappelijke ondersteuning werkzaam maken, dat is waar u en ik dagelijks mee bezig zijn. Een meerderheid van de Tweede Kamer ondersteunde een motie van Renske Leijten: stop de fusies in de zorg! "Fusies zijn nadelig voor de kwaliteit". 

Een fusiestop in de zorg, is dat nu zo werkzaam?
Onder veel juridische dreigementen, timmerden gemeenten aanbestedingstrajecten dicht. Gevolg: zorginstellingen en leveranciers van Wmo-producten concurreren vooral op kostprijs.

Machtspel versus waarde voor de klant
Prijsdruk verleidt zorginstellingen en leveranciers kosten af te schuiven, variëteit in dienstverlening aan banden te leggen. Organisaties fuseren vooral in de breedte met een gelijksoortig aanbod: schaalvoordeel en onderhandelingsmacht. Gevolg, beperkte kwaliteit en keuze voor klant en gemeente. 

Fusies en overnames verwacht als gevolg van decentralisatie
Met de decentralisaties op komst verschuiven historische marktafbakeningen. Zorg wordt meer Welzijn en Welzijn wordt meer Zorg. Het lijkt vanzelfsprekend dat organisaties elkaars werkgebieden binnen dringen. Dat is niet per definitie slecht.
Klanten in de Wmo hebben meer chronische klachten en aandoeningen. Hiervoor zijn meerdere professionals en vrijwilligers nodig, vaak aangeboden via diverse organisaties.

// Als gebrek aan samenwerking een reden is voor decentralisatie, is tegenhouden van fusies dan een oplossing? //

Innoveer en fuseer op klantwaarde
Samenwerking betekent het ontwikkelen van samenhangend aanbod over de grenzen van de huidige organisaties heen. Zorg- en welzijnsaanbieders doen dit door zich te richten op specifieke vragen en soorten klanten. Vervolgens is het een kwestie van differentiëren, specialiseren en innoveren. Doen ze dit niet, dan blijft het concurreren op prijs met steeds scherpere aanbestedingstrajecten. Totdat een partij wél in deze niche markten duikt. Kleinere en vaak gespecialiseerde spelers treden nu al toe door zich te onderscheiden op waarde van hun dienstverlening voor de klant en niet op de prijs.

Stimuleer innovatie
Gemeenten prikkelen organisaties tot meer samenwerking door de pluriformiteit van hun klanten goed in beeld te brengen.
Een voorbeeld, als een organisatie een gemeente wil ontzorgen, organiseer dan op een oplossing. Verzorg een compleet traject naar (arbeids)participatie voor alleenstaande moeders met kinderen met complexe problemen in plaats van los aanbesteden in bulk van ambulante begeleiding, schuldhulpverlening en arbeidsreïntegratie. Dat is nu versnipperd over meerdere aanbieders en veroorzaakt veel afstemmingsproblemen en doublures.

Uitdagen prikkelt bestaande organisaties meer om te werken aan kwaliteit dan louter een verbod op fusies. Niet persé groter en breder, maar ook meer gespecialiseerd.

Alwin Schortinghuis is business consultant. Hij werkt zowel voor opdrachtgevers binnen zorg en zekerheid, als binnen gemeenten. Hij kan daardoor goed de verbindingen leggen die nodig zijn bij de decentralisatie van de AWBZ naar de Wmo.